Wetenschap over straling

Voor wie het niet gelooft

U hoeft niets te geloven. Kijk alleen wie het zegt – en wat ze vonden.

Wie stelt dat straling onschadelijk is omdat "alles binnen de norm valt", vertrouwt op de overheid en op een deel van de wetenschap.
Maar welk deel van de wetenschap?
Heb je ook naar de andere wetenschap gekeken die anders beweert?

Op deze pagina staan geen alternatieve genezers of anonieme internetbronnen. U vindt hier een gezondheidswetenschapper van UC Berkeley, een neurowetenschapper van het Karolinska Instituut, een epidemioloog die adviseerde voor de WHO/IARC, de arts die het vakgebied in 1982 opende in het New England Journal of Medicine, en de toxicoloog die het grootste overheidsonderzoek ooit naar deze straling ontwierp – een onderzoek van 30 miljoen dollar van de Amerikaanse overheid zelf.

Hun bevindingen zijn niet marginaal.
Ze zijn alleen zelden in het nieuws.

16wetenschappers, met naam, instituut en kernbevinding

11onderzoeken, van laboratorium tot tien jaar huisartsenpraktijk

400+wetenschappers en artsen die de EU vroegen de 5G-uitrol op te schorten

67% vs 28%studies met biologisch effect: onafhankelijk gefinancierd vs. betaald door telecom (Lai, 326 studies)

Wat de norm wél en niet meet

De geldende blootstellingslimieten beschermen tegen één ding: opwarming van weefsel. Dat is geen complottheorie, dat staat in de richtlijnen zelf. De vraag die hier centraal staat is een andere: doet straling iets met je lichaam zónder dat het warm wordt? Daar gaan de onderzoeken op deze pagina over – DNA-breuken, de bloed-hersenbarrière, calciumkanalen, tumoren bij proefdieren die hun hele leven werden blootgesteld.

Leestip voor sceptici

Begin bij deel 3, het NTP-onderzoek: overheidsgeld, geen belangen, en de onafhankelijke beoordelingscommissie maakte de conclusies in 2018 sterker, niet zwakker.
Lees daarna Salford (2003): het effect was het duidelijkst bij de láágste blootstelling. Dat past niet in het opwarmingsmodel – en dat is precies het punt.
Zoek de tegenargumenten op. De discussie rond REFLEX staat er gewoon bij, inclusief de rechterlijke uitspraak.
Vraag u bij elke bron af: wie betaalde dit? Dat is geen wantrouwen, dat is wetenschap.

In 2021 oordeelde het federale hof in Washington D.C. dat de Amerikaanse toezichthouder FCC haar stralingslimieten "willekeurig en grillig" had gehandhaafd, omdat ze het bewijs voor niet-thermische effecten simpelweg niet had beoordeeld. Dat bewijs staat hieronder. Neem er de tijd voor – en trek daarna uw eigen conclusie.

Deel 1

Wetenschappers

Onderzoekers en artsen die op basis van hun eigen werk publiekelijk pleiten voor strengere normen en het voorzorgsprincipe.

Dr. Joel M. Moskowitz

Gezondheidswetenschapper — University of California, Berkeley (VS)

Directeur van het Center for Family and Community Health aan de School of Public Health in Berkeley. Sinds 2013 houdt hij op Electromagnetic Radiation Safety de internationale onderzoeksliteratuur bij; enkele honderden EMV-wetenschappers ontvangen zijn maandelijkse update.

Sinds 2016 vatte hij bijna 6.000 onderzoeken samen in een dossier van ruim 2.400 pagina's — een berg bewijs die niet met de huidige normen te rijmen valt.

Je vindt de verzamelde studies hier, hier en hier

Dr. Henry (Henri) Lai

Bio-ingenieur, emeritus — University of Washington (VS)

Onderzocht vanaf de jaren tachtig de biologische effecten van microgolfstraling. Samen met dr. Narendra Singh toonde hij DNA-breuken aan in hersencellen van ratten bij niveaus onder de norm — waarna Motorola volgens beide onderzoekers probeerde hun bevindingen te ontkrachten en te ondermijnen.

Hij onderhoudt een doorlopende inventarisatie van de literatuur, gerangschikt naar oxidatieve effecten, genetische effecten, genexpressie, neurologische effecten, voortplanting en ontwikkeling, en effecten op dieren en planten — voor zowel hoogfrequente als laagfrequente velden.

Prof. dr. Martin L. Pall

Emeritus hoogleraar biochemie — Washington State University (VS)

Beschreef het werkingsmechanisme dat volgens hem (122 publicaties) verklaart waaróm zwakke velden biologisch actief zijn: activatie van spanningsafhankelijke calciumkanalen (VGCC's) in de celmembraan, met een stortvloed aan intracellulair calcium als gevolg.

Daaruit leidt hij de mogelijke gevolgen van 5G af: hartritmestoornissen, kanker, neurologische aandoeningen, DNA-schade, versnelde celdood (met Alzheimer en Parkinson als eindpunt), verstoorde hormoonwerking, oxidatieve stress en verminderde vruchtbaarheid.

Prof. dr. Olle Johansson

Neurowetenschapper, voorheen Karolinska Institutet (Zweden)

Publiceerde meer dan 500 wetenschappelijke artikelen, onder meer over huidveranderingen bij mensen met elektrogevoeligheid. Waarschuwt al decennia voor de gezondheidsrisico's van draadloze technologie.

Zijn kernverwijt is bestuurlijk: zowel de industrie als de overheidsinstanties nemen naar zijn oordeel onvoldoende verantwoordelijkheid voor de gezondheidseffecten van EMV.

Dr. Magda Havas

Emeritus hoogleraar milieukunde — Trent University (Canada)

Onderzoekt de schadelijke effecten van elektrosmog, met bijzondere aandacht voor dirty electricity — hoogfrequente rommel op het elektriciteitsnet — en voor elektrogevoeligheid.

Zij pleit er niet voor draadloze technologie af te schaffen, maar om die veilig en effectief te gebruiken, met een overheid die de industrie daadwerkelijk reguleert.

Dr. Anthony B. Miller

Emeritus hoogleraar epidemiologie — University of Toronto; adviseur WHO/IARC

Kankeronderzoeker met een lange staat van dienst bij de Wereldgezondheidsorganisatie. Op grond van het bewijs uit dier- en mensstudies stelt hij dat radiofrequente straling van mobiele telefoons voldoet aan de criteria voor indeling als Groep 1 — kankerverwekkend voor de mens.

Daarmee zou RF-straling in dezelfde categorie vallen als asbest en tabaksrook, in plaats van de huidige indeling “mogelijk kankerverwekkend” (Groep 2B) uit 2011.

Barrie Trower

Voormalig radar- en microgolfspecialist, Royal Navy (VK)

“Het pulserende effect van straling is zeer ziekmakend. En in sommige gevallen zijn lage doseringen zelfs ziekmakender dan hoge doseringen.”

Zijn punt raakt de kern van het normendebat: limieten die alleen naar vermogen en opwarming kijken, zeggen niets over de pulsatie en modulatie van het signaal — juist de eigenschappen waarvan hij stelt dat ze het biologische effect bepalen.

Prof. dr. Lennart Hardell

Oncoloog en kankerepidemioloog — Environment and Cancer Research Foundation (Zweden)

Jarenlang verbonden aan het Universitair Ziekenhuis Örebro, waar hij vanaf de jaren negentig de meest uitgebreide reeks patiënt-controleonderzoeken naar mobiele telefonie en hersentumoren opbouwde. Zijn werk was, naast INTERPHONE, een van de pijlers onder de IARC-classificatie van 2011.

Zijn bevinding: bij meer dan tien jaar gebruik loopt het risico op glioom en brughoektumor op, met het sterkste verband aan de kant van het hoofd waar de telefoon werd gehouden. In 2015 concludeerde hij op basis van de Bradford Hill-criteria dat RF-straling als Groep 1-carcinogeen moet gelden.

Hij is daarnaast een van de scherpste critici van de ICNIRP, die hij verwijt een gesloten kring te zijn die het eigen werk beoordeelt.

Dr. Samuel Milham

Arts en epidemioloog — Washington State Department of Health (VS)

De grondlegger van het hele vakgebied. In 1982 publiceerde hij in The New England Journal of Medicine de bevinding dat mannen in elektrische beroepen vaker aan leukemie overleden dan statistisch verwacht — de eerste harde aanwijzing dat elektromagnetische velden een gezondheidsrisico vormen.

In zijn latere werk en zijn boek Dirty Electricity (2010) betoogt hij dat hoogfrequente transiënten op het lichtnet een rol spelen bij kanker, diabetes en hart- en vaatziekten — de “ziekten van de beschaving” die volgens hem meelopen met de elektrificatie.

Dr. Devra Davis

Epidemioloog en toxicoloog; oprichter Environmental Health Trust (VS)

Voormalig senior adviseur van het Amerikaanse ministerie van Volksgezondheid en oprichtend directeur van de commissie milieustudies en toxicologie van de Amerikaanse National Research Council. Haar boek When Smoke Ran Like Water was finalist voor de National Book Award.

In Disconnect (2010) legde zij de parallel bloot die haar handelsmerk werd: net als bij tabak, asbest en lood financiert de industrie het onderzoek, zaait twijfel en rekt ze de tijd. Sinds 2007 doet zij dat werk vanuit het Environmental Health Trust.

Cindy Sage, MA

Milieuadviseur, Sage Associates (VS); mederedacteur BioInitiative Report

Samen met David O. Carpenter de drijvende kracht achter het BioInitiative Report — het rapport dat de losse onderzoeksliteratuur voor het eerst bundelde tot één onderbouwd pleidooi voor drastisch lagere blootstellingslimieten.

Haar eigen werk richt zich op de vertaling van de wetenschap naar bouw, planning en beleid, en op de vraag hoe gepulseerde radiofrequente straling via epigenetische mechanismen de ontwikkeling van kinderen kan beïnvloeden.

Prof. dr. David O. Carpenter

Arts; directeur Institute for Health and the Environment — University at Albany, SUNY (VS)

Arts (Harvard, 1964) en voormalig directeur van het Wadsworth Center van het New Yorkse ministerie van Volksgezondheid. Auteur van meer dan 370 peer-reviewed publicaties over milieugezondheid, van PCB's tot elektromagnetische velden.

Als mederedacteur van het BioInitiative Report is hij een van de weinige stemmen met een zwaar institutioneel verleden die openlijk stelt dat de bestaande normen de bevolking — en kinderen in het bijzonder — niet beschermen.

Dr. Ronald L. Melnick

Toxicoloog, bijna drie decennia bij NIEHS / National Toxicology Program (VS)

De man die de opzet ontwierp van het NTP-onderzoek — het grootste dieronderzoek naar mobiele telefoonstraling ooit uitgevoerd, met een budget van circa 30 miljoen dollar. Juist omdat hij van binnenuit komt, weegt zijn oordeel zwaar.

Sinds zijn pensionering is hij voorzitter van de ICBE-EMF en de belangrijkste criticus van de manier waarop ICNIRP de NTP-resultaten volgens hem verkeerd voorstelt om de eigen richtlijnen ongewijzigd te kunnen laten.

Prof. dr. Dariusz Leszczynski

Biochemicus — University of Helsinki; voorheen onderzoeksprofessor STUK (Finland)

Werkte jarenlang bij de Finse stralingsautoriteit STUK en was lid van de IARC-werkgroep die RF-straling in 2011 als mogelijk kankerverwekkend classificeerde. Zijn eigen proteomica-onderzoek liet zien dat blootstelling aan mobiele telefoonstraling de eiwithuishouding van menselijke cellen verandert — een effect zonder opwarming.

Op zijn blog Between a Rock and a Hard Place bekritiseert hij zowel de ICNIRP als het overdrijven binnen de kritische beweging zelf. Zijn kernpunt: het bewijs is te sterk om te negeren en te zwak om te sluiten — en juist daarom is fatsoenlijk onafhankelijk onderzoek dringend nodig.

Dr. Louis Slesin

Oprichter, redacteur en uitgever van Microwave News (VS)

Begon in januari 1981 met Microwave News en documenteert sindsdien onafgebroken de wetenschap én de politiek rond elektromagnetische velden. Het blad is niet verbonden aan enige industrie of overheidsinstantie en draait op abonnementen en donaties van lezers.

Zijn archief is het institutioneel geheugen van dit dossier: onderzoeksfinanciering, belangenverstrengeling en niet-gepubliceerde bevindingen die zonder hem in de la waren blijven liggen.

Deel 2

Instituten en initiatieven

Rapporten, oproepen en organisaties waarin die individuele stemmen zich hebben verenigd.

2016

EUROPAEM EMF-richtlijn

Medische richtlijn, peer-reviewed — European Academy for Environmental Medicine

Geen oproep of petitie, maar een behandelrichtlijn voor artsen, gepubliceerd in Reviews on Environmental Health (31:363–397) door vijftien auteurs, onder wie Igor Belyaev, Michael Kundi, Hanns Moshammer (Medische Universiteit Wenen) en Gerd Oberfeld (GGD Salzburg). Kern: verminder de blootstelling in ruimtes waar mensen langer dan vier uur per dag verblijven tot zo laag als redelijkerwijs mogelijk.

De richtlijn beschrijft anamnese, diagnostiek (oxidatieve stress, mitochondriële functie, ontsteking) en behandeling, en geeft voorzorgswaarden die overdag, 's nachts en voor gevoelige groepen verschillen — nachtrust telt.

GSM/UMTS/DECT: 100 µW/m² overdag · 10 µW/m² 's nachts · 1 µW/m² gevoelige groepen
Wifi: 10 µW/m² overdag · 1 µW/m² 's nachts · 0,1 µW/m² gevoelige groepen
Laagfrequent magnetisch: 100 nT gemiddeld (30 nT gevoelige groepen)
Laagfrequent elektrisch: 10 V/m overdag · 1 V/m 's nachts · 0,3 V/m gevoelige groepen

Ter vergelijking: de geldende norm voor hoogfrequent ligt op 10.000.000 µW/m². Het document staat overigens ook op de server van de Europese Commissie, als ingebracht stuk bij het wetenschappelijk comité SCHEER.

Sinds 2007

BioInitiative Report

Internationaal wetenschappelijk rapport — bioinitiative.org

Bundeling van de wetenschappelijke onderbouwing voor het verlagen van blootstellingslimieten, samengesteld door tientallen artsen en onderzoekers uit tien landen onder redactie van Cindy Sage en David O. Carpenter. Kern: biologisch relevante effecten treden op ver onder de geldende normen.

Hoogfrequent: 1.000 µW/m² i.p.v. 10.000.000 µW/m²
Laagfrequent magnetisch: 100 nT i.p.v. 200.000 nT
Laagfrequent elektrisch: 0,6 V/m i.p.v. 5.000 V/m

Sinds 2021

ICBE-EMF

International Commission on the Biological Effects of Electromagnetic Fields — icbe-emf.org

Opgericht op verzoek van de adviseurs van de EMF Scientist Appeal, uitdrukkelijk als tegenwicht tegen de ICNIRP. Een multidisciplinair gezelschap van wetenschappers en artsen, met onder anderen Ronald Melnick en John Frank aan het roer.

Hun centrale publicatie (Melnick e.a., Environmental Health 21:92, 2022) betoogt dat de aannames onder de FCC- en ICNIRP-limieten wetenschappelijk achterhaald zijn en dat die limieten werknemers, kinderen en gevoelige personen niet beschermen.

Sinds 2015

International EMF Scientist Appeal

Oproep aan VN, WHO en lidstaten — emfscientist.org

Ruim 240 wetenschappers uit tientallen landen, allen met eigen peer-reviewed publicaties over EMV, dienden een verzoek in bij de secretaris-generaal van de VN, het UNEP en de WHO. Coördinatie: Elizabeth Kelley.

Hun eisen: strengere richtlijnen, actieve voorlichting over risico's, bijzondere bescherming van kinderen en zwangeren, stralingsluwe zones, en erkenning van elektrogevoeligheid als reëel gezondheidsprobleem.

Sinds 2007

Environmental Health Trust

Non-profit onderzoeks- en beleidsorganisatie (VS) — ehtrust.org

Opgericht door Devra Davis en dr. Ronald Herberman. Combineert eigen peer-reviewed onderzoek met voorlichting, getuigenissen voor het Congres en juridische actie.

Grootste succes: in augustus 2021 oordeelde het federale hof van beroep in Washington D.C. in EHT e.a. v. FCC dat het besluit van de toezichthouder om de limieten uit 1996 ongewijzigd te laten “willekeurig en grillig” was, omdat het bewijs in het dossier niet was beoordeeld.

Sinds 2017

The 5G Appeal

Oproep aan de EU — 5gappeal.eu

Ruim 400 wetenschappers en artsen roepen de Europese Unie op de uitrol van 5G op te schorten totdat onafhankelijk onderzoek de veiligheid heeft aangetoond. Initiatiefnemers waren onder anderen Rainer Nyberg en Lennart Hardell.

De onderbouwing draait om één punt: 5G voegt een dichter net van zenders en hogere frequenties toe aan een blootstelling waarvan de effecten op mens en milieu nooit vooraf zijn onderzocht. Het voorzorgsprincipe zou hier moeten gelden.

2020

PHIRE — NIR Consensus Statement

Physicians' Health Initiative for Radiation and Environment (VK) — phiremedical.org

Onafhankelijke vereniging van artsen en specialisten, opgericht en geleid door de Britse arts dr. Erica Mallery-Blythe, met als doel de medische beroepsgroep bij te scholen over niet-ioniserende straling. Werkt samen met de British Society for Ecological Medicine.

In november 2020 brachten beide organisaties de 2020 Consensus Statement uit, mede ondertekend door Anthony B. Miller, met bij verschijnen ruim 3.500 handtekeningen van artsen, clinici en gepubliceerde wetenschappers. Conclusie: NTP en Ramazzini leveren duidelijk bewijs voor kankerverwekkendheid, en de huidige richtlijnen bieden daar geen bescherming tegen. Advies: een moratorium op 5G en waar mogelijk bekabelen in plaats van draadloos — thuis, op school en in de zorg.

Sinds 2016

Physicians for Safe Technology

Artsenorganisatie (VS) — mdsafetech.org

Door artsen geleide non-profit onder leiding van dr. Cindy Russell, die de wetenschappelijke literatuur vertaalt naar bruikbare informatie voor collega-artsen, scholen, ouders en bestuurders.

Aandachtsgebieden: gezondheidseffecten van draadloze technologie, zendmasten, wifi in scholen, de uitrol van 5G, elektrogevoeligheid, en de gevolgen voor de ontwikkeling van kinderen en voor de vruchtbaarheid.

Sinds 1965 · standpunt 2012

American Academy of Environmental Medicine

Vereniging van milieugeneeskundigen (VS) — aaemonline.org

Een artsenvereniging die al zestig jaar de invloed van de omgeving op de gezondheid bestudeert en behandelt. In april 2012 nam zij het standpunt Electromagnetic and Radiofrequency Fields Effect on Human Health aan: meerdere studies brengen RF-blootstelling in verband met kanker, neurologische aandoeningen, vruchtbaarheidsproblemen en verstoring van het immuunsysteem, en niet-thermische effecten zijn in de peer-reviewed literatuur aangetoond.

Haar aanbevelingen zijn praktisch: terughoudendheid bij de uitrol van slimme meters, erkenning van en aanpassingen voor elektrogevoelige patiënten, onafhankelijk onderzoek, en bekabelde of glasvezelverbindingen als veiliger alternatief voor draadloos.

Sinds 2009

IEMFA — Seletun Scientific Statement

International EMF Alliance (Noorwegen) — iemfa.org

Koepel van meer dan negentig burgerorganisaties uit ruim twintig landen, die wetenschappers en patiëntengroepen met elkaar verbindt en vanuit vrijwilligers wordt gedragen.

Belangrijkste wapenfeit: in november 2009 bracht de alliantie zeven wetenschappers uit vijf landen bijeen in het Noorse Seletun, onder leiding van Olle Johansson. Hun Seletun Scientific Statement verscheen in Reviews on Environmental Health (25:307–317, 2010) en stelt in tien punten dat de bevolking onvoldoende is beschermd, dat de SAR-waarde als maat tekortschiet, dat zendende technologie vóór marktintroductie op gezondheidseffecten getest zou moeten worden en dat er een ziekteregister moet komen om trends te kunnen volgen.

Sinds 2013

Electromagnetic Radiation Safety

Onderzoeksarchief van dr. Joel M. Moskowitz, UC Berkeley — saferemr.com

Geen organisatie maar een bron: de website waarop Moskowitz sinds 2013 de internationale literatuur bijhoudt, met samenvattingen van nieuwe studies, de doorlopende inventarisatie van Henry Lai en dossiers over onder meer 5G, slimme meters, hersentumortrends en de financiering van onderzoek.

Voor wie zelf wil nalezen is dit de kortste route naar de oorspronkelijke publicaties. Vrijwel elke studie die op deze pagina wordt genoemd, is daar met bronvermelding terug te vinden.

Deel 3

Onderzoeken

De studies waar de kritische kant van het debat op steunt — chronologisch, met steeds dezelfde opbouw: opzet, bevinding, betekenis en de discussie die erop volgde.

1993–1999 · VS · Industrieprogramma

WTR — Wireless Technology Research

Opzet: Onderzoeksprogramma van circa 28 miljoen dollar, volledig betaald door de Amerikaanse telecombranche (CTIA) en geleid door epidemioloog dr. George Carlo. Doel: aantonen dat mobiele telefoons veilig zijn.
Bevinding: Het tegendeel. Het programma rapporteerde een verdubbeling van genetische schade (micronuclei) in menselijk bloed en een statistisch verband met zeldzame neuro-epitheliale tumoren aan de buitenkant van de hersenen.
Betekenis: Dit is het onderzoek dat de industrie zelf liet uitvoeren. Carlo schreef in 1999 een brief aan de topmannen van de telecombedrijven met het advies consumenten te waarschuwen. Het programma werd beëindigd, de financiering stopte en de bevindingen verdwenen uit beeld.

1995 & 1996 · VS · Laboratorium

Lai & Singh — DNA-breuken

Opzet: Henry Lai en Narendra Singh stelden ratten twee uur bloot aan 2.450 MHz microgolven bij een SAR onder de geldende norm, en maten de DNA-schade in hersencellen met de comet-assay.
Bevinding: Enkelstrengs DNA-breuken (1995) en daarna ook dubbelstrengs breuken (1996). Toediening van melatonine of een radicaalvanger blokkeerde het effect — een sterke aanwijzing dat vrije radicalen het onderliggende mechanisme zijn.
Betekenis: De eerste directe aanwijzing dat niet-ioniserende straling genetische schade kan veroorzaken zonder op te warmen. Daarmee sneuvelt de aanname waarop alle huidige limieten rusten.

2003 · Zweden · Dieronderzoek

Salford e.a. — de bloed-hersenbarrière

Opzet: Leif Salford en collega's (Universiteit van Lund) stelden jonge ratten twee uur bloot aan een GSM-signaal van 915 MHz, met SAR-waarden van 0,02 tot 200 mW/kg — tot duizenden malen onder de norm. Publicatie in Environmental Health Perspectives.
Bevinding: Lekkage van albumine door de bloed-hersenbarrière en, vijftig dagen later, beschadigde neuronen (“dark neurons”) in de hersenschors en hippocampus. Het effect was het duidelijkst bij de láágste blootstelling.
Betekenis: Een omgekeerde dosis-responsrelatie past niet in het opwarmingsmodel en ondergraaft de aanname dat minder vermogen automatisch veiliger is — precies het punt dat Barrie Trower en anderen maken.

1994–2004 · Duitsland · Praktijkonderzoek

Het Naila-onderzoek

Opzet: Huisartsen in het Beierse stadje Naila volgden tien jaar lang bijna duizend patiënten uit hun eigen praktijk, vanaf het moment dat er een zendmast werd geplaatst. Zij vergeleken de nieuwe kankerdiagnoses binnen en buiten een straal van 400 meter.
Bevinding: Binnen 400 meter kreeg 9,69% van de patiënten een nieuwe kankerdiagnose, daarbuiten 3,71% — bijna een verdrievoudiging. De patiënten binnen de straal werden bovendien gemiddeld op jongere leeftijd ziek.
Betekenis: Onderzoek dat niet uit een laboratorium komt maar uit de spreekkamer, opgezet door artsen die hun eigen patiënten al jaren kenden. Het werd het model voor vergelijkbare zendmastonderzoeken elders in Europa.

2003 & 2006 · Nederland / Zwitserland · Mensonderzoek

COFAM I en COFAM II

Opzet: COFAM I (TNO, Zwamborn e.a., 2003): proefpersonen 45 minuten dubbelblind blootgesteld aan GSM- en UMTS-basisstationsignalen bij 1 V/m. COFAM II (Regel e.a., ETH Zürich, 2006): replicatie met 117 deelnemers — 33 elektrogevoelig, 84 niet — bij 0, 1 en 10 V/m.
Bevinding: COFAM I vond bij het UMTS-signaal een significante afname van het welbevinden bij zowel gevoelige als niet-gevoelige proefpersonen, plus enkele effecten op cognitieve taken. COFAM II kon dat welbevindeneffect niet bevestigen; de gevonden cognitieve effecten overleefden de correctie voor meervoudig toetsen niet.
Betekenis: COFAM I bracht in Nederland het zendmastdebat op gang: bij een veldsterkte duizenden malen onder de norm bleek een meetbaar effect. Het onderzoek staat aan de basis van de Nederlandse discussie over UMTS- en later 5G-masten.

2000–2004 · EU · Laboratoriumconsortium

REFLEX

Opzet: Twaalf onderzoeksgroepen uit zeven Europese landen, gefinancierd uit het Vijfde Kaderprogramma van de EU en gecoördineerd door dr. Franz Adlkofer (VERUM Stiftung). Menselijke en dierlijke cellen werden blootgesteld aan GSM-signalen bij SAR-waarden van 0,3 tot 2 W/kg — binnen de norm.
Bevinding: Enkel- en dubbelstrengs DNA-breuken in menselijke fibroblasten en in granulosacellen van ratten, plus veranderingen in gen- en eiwitexpressie. De schade nam toe met blootstellingsduur en intensiteit, zonder dat er sprake was van opwarming.
Betekenis: Het meest gezaghebbende Europese onderzoek dat de bevindingen van Lai en Singh bevestigde — en het onderzoek dat de EU zelf betaalde. Daarmee is het lastig weg te zetten als werk van een geïsoleerde buitenstaander.

2013–2015 · Zweden · Epidemiologie

De Hardell-groep — hersentumoren

Opzet: Gepoolde analyses van Zweedse patiënt-controleonderzoeken uit 1997–2003 en 2007–2009, waarin het gebruik van mobiele én draadloze huistelefoons van duizenden hersentumorpatiënten werd vergeleken met dat van controlepersonen.
Bevinding: Bij meer dan 25 jaar gebruik werd het risico op glioom ongeveer verdrievoudigd. Het verband was het sterkst voor tumoren aan de kant van het hoofd waar de telefoon werd gehouden en voor mensen die vóór hun twintigste begonnen.
Betekenis: De enige dataset ter wereld met een latentietijd van meer dan twee decennia. In 2015 paste Hardell de Bradford Hill-criteria toe en concludeerde dat RF-straling voldoet aan de eisen voor een Groep 1-carcinogeen.

2014 · Frankrijk · Epidemiologie

CERENAT — Coureau e.a.

Opzet: Frans patiënt-controleonderzoek in Occupational and Environmental Medicine: 253 gliomen en 194 meningeomen, gediagnosticeerd tussen 2004 en 2006, vergeleken met 892 gematchte controlepersonen uit de algemene bevolking.
Bevinding: Bij meer dan 896 uur cumulatief bellen was het risico op glioom bijna verdrievoudigd (OR 2,89; 95%-BI 1,41–5,93) en op meningeoom ruim verdubbeld (OR 2,57; 95%-BI 1,02–6,44). Ook bij meer dan 18.360 gesprekken bleef het verband zichtbaar.
Betekenis: Een onafhankelijke Franse bevestiging van het patroon dat Hardell in Zweden vond, in een land met andere gewoonten en een ander zorgsysteem. 896 uur klinkt veel, maar komt neer op ongeveer een half uur bellen per dag gedurende vijf jaar.

2000–2015 · Australië · Veldwaarneming

UNESCO Mount Nardi — biodiversiteit

Opzet: Natuurkenner Mark Broomhall documenteerde vijftien jaar lang de flora en fauna rond Mount Nardi, onderdeel van het UNESCO-werelderfgoedgebied Nightcap National Park, terwijl het zendvermogen op de bergtop stapsgewijs werd uitgebreid. Zijn bevindingen gingen naar UNESCO en IUCN.
Bevinding: Binnen twee tot drie kilometer van de zenders verdwenen 3 vleermuissoorten, 11 vogelsoorten en 11 trekvogelsoorten; 66 voorheen algemene vogelsoorten werden zeldzaam of verdwenen, 86 soorten vertoonden onnatuurlijk gedrag en de insectenpopulaties liepen met 80 tot 90 procent terug.
Betekenis: Dieren hebben geen verwachtingen en geen nocebo-effect. Bij stroomstoringen keerden soorten tijdelijk terug — een natuurlijk aan- en uitexperiment dat lastig anders te verklaren valt.

2016 & 2018 · VS · Dieronderzoek

NTP — National Toxicology Program

Opzet: Het grootste dieronderzoek naar mobiele telefoonstraling ooit: circa 30 miljoen dollar, ruim tien jaar looptijd, ontworpen door dr. Ronald Melnick. Ratten en muizen werden hun hele leven negen uur per dag blootgesteld aan 2G GSM- en CDMA-signalen bij 1,5 tot 6 W/kg. Voorlopige resultaten in mei 2016, eindrapporten in november 2018.
Bevinding: “Duidelijk bewijs” voor kwaadaardige schwannomen van het hart bij mannelijke ratten, “enig bewijs” voor gliomen in de hersenen, plus DNA-schade in blootgestelde weefsels. De onafhankelijke beoordelingscommissie maakte de conclusies in 2018 stérker dan de onderzoekers zelf hadden voorgesteld.
Betekenis: Een overheidsonderzoek, met overheidsgeld, dat kanker vindt bij niet-ioniserende straling. Precies de twee tumortypes die ook in de menselijke epidemiologie steeds terugkomen: schwannomen (brughoektumor) en gliomen.

2018 · Italië · Dieronderzoek

Ramazzini — Falcioni e.a.

Opzet: Levensduurstudie van het Ramazzini Instituut met 2.448 Sprague-Dawley-ratten, blootgesteld van vóór de geboorte tot hun natuurlijke dood, 19 uur per dag, aan een 1,8 GHz GSM-basisstationsignaal bij 0, 5, 25 en 50 V/m. Publicatie in Environmental Research.
Bevinding: Bij mannelijke ratten in de hoogste groep 3,9% hartschwannomen tegen 0,7% in de controlegroep — statistisch significant. Bij vrouwelijke ratten een verhoogd aantal gliomen, niet significant.
Betekenis: Dit is de kern van de zaak. Ramazzini gebruikte veldsterktes die je in de buurt van een zendmast daadwerkelijk kunt tegenkomen, met een SAR duizenden malen lager dan bij NTP — en vond dezelfde twee zeldzame tumortypes. Twee onafhankelijke laboratoria, verschillende opzet, hetzelfde resultaat.

Opvallend:

Henri Lai onderzocht de tegenstellingen in 326 studies naar biologische effecten van radiofrequente straling (1990–ca. 2006). Ongeveer de helft vond wél een effect, de andere helft niet. Na splitsing naar financiering werd het beeld anders:

Onafhankelijk gefinancierd: circa 67–70% vond biologische effecten / schade.
Door de telecomindustrie gefinancierd: slechts circa 28–30% vond een effect (dus ongeveer 70% vond géén effect).

Afbeelding over financiering van onderzoek van Dr. Henry Lai. Beeld bij wetenschappelijke informatie over elektromagnetische velden, belangen en onafhankelijk onderzoek naar radiofrequente straling.

Opvallend is dat ZELFS bij de telecom-studies er 30% schade aangetoond wordt en men toch door mag gaan met de uitrol ervan en zelfs mag gaan uitbreiden!

Land/regio