Kinderen en straling: wat blijkt uit de nieuwste studies?

Twee peuters die de hele dag door huilen. Dat hoorde ik onlangs van iemand die zijdelings betrokken is bij een peuteropvang in Deventer, vlak bij het stadion van Go Ahead Eagles. Op de lichtmast daar hangen de zenders van KPN, en ook die van de andere twee providers. De zender van Odido staat op slechts 85 meter afstand.

Ik nam polshoogte. Op een rustige dag, zonder veel verkeer langs het pand, mat ik bij de opvang pieken tot 1.150.000 µW/m² en een gemiddelde van ruim 9.000 µW/m². Mijn meter sprong op "Extreme". Ter vergelijking: in de bouwbiologische richtwaarden geldt alles boven de 1.000 µW/m² al als een extreme belasting.

En weet je wat het wrange is? Dit valt gewoon binnen de wettelijke norm. Die ligt nog honderden keren hoger.

Tuurlijk, het huilen kan een andere oorzaak hebben. Aan de medewerkers ligt het in ieder geval niet, iedereen is vol lof over hen. Maar als je weet hoe hard straling bij kinderen binnenkomt, dan kun je dit niet zomaar wegwuiven. En dat is precies wat er ook blijkt uit de nieuwste studies.

Joel Moskowitz van de University of California, Berkeley houdt al jaren bij welke studies er verschijnen over de gevolgen van straling. In september 2026 kwam zijn nieuwste update uit, met bijna honderd nieuwe publicaties sinds mei. Ik heb ze allemaal doorgenomen. Eén onderwerp springt eruit: onze kinderen.

Kinderen absorberen tot twee keer zoveel straling

De normen voor straling zijn gebaseerd op een volwassen lichaam. Maar een kind is geen kleine volwassene. Het hoofd is kleiner, de schedel dunner en het weefsel bevat meer water. Wat blijkt uit een nieuwe Europese rekenstudie van onder meer de Universiteit Gent?

• Kinderen nemen bij alle mobiele frequenties onder 6 GHz 1,5 tot 1,9 keer meer straling op in hun lichaam dan volwassenen.
• Bij een zesjarige loopt dat bij 2140 MHz (een gewone 3G/4G-frequentie) gemiddeld op tot 93% van de wettelijke limiet voor het hele lichaam. In de ongunstigste situatie is het 145%: ruim boven de norm.
• Bij 5G op 3,5 GHz, waarbij de mast de bundel gericht op de gebruiker afstuurt (beamforming), werd de lokale limiet voor hoofd en romp bij alle vier lichaamsmodellen overschreden: 131 tot 158%.

De onderzoekers concluderen dat de veiligheidsmarge bij kinderen op bepaalde frequenties gewoon wegvalt. Een norm die bij een volwassene "ruim voldoet", doet dat bij een kind dus niet vanzelf.

Wydaeghe e.a., Physics in Medicine & Biology, 2026

Meer DNA-schade bij kinderen op scholen dicht bij zendmasten

Denk even terug aan die peuteropvang in Deventer. Dit is precies de situatie: een school of opvang vlak bij een mast, en waarden die "binnen de norm" vallen. Dat het niet alleen om rekenmodellen gaat, laat een studie uit Maleisië zien. Bij 200 basisschoolkinderen op acht scholen werd de straling gemeten en werden wangcellen onderzocht op micronuclei. Dat zijn kleine afgesplitste stukjes erfelijk materiaal, een bekende maat voor schade aan het DNA.

• Hoe dichter de school bij een zendmast stond, hoe hoger de straling. Dat ligt voor de hand.
• Maar ook: hoe hoger de straling, hoe meer DNA-schade bij de kinderen. Het verband was sterk (r = 0,85).
• Kinderen op scholen binnen 100 meter van een mast hadden de meeste schade, kinderen op 300 tot 400 meter de minste.
• Alle gemeten waarden lagen onder de internationale normen.

Het gaat om een momentopname, dus oorzaak en gevolg zijn hiermee nog niet bewezen. Maar het patroon is precies wat je zou verwachten als straling een rol speelt. De onderzoekers hielden rekening met leeftijd, leefstijl en andere omgevingsfactoren. Het verband bleef staan.

Chokeli e.a., Scientific Reports, 2026

Al vóór de geboorte

Een kind wordt niet pas blootgesteld als het een eigen telefoon krijgt. Verschillende nieuwe studies kijken naar de periode in de baarmoeder.

Nierschade en DNA-schade, zes maanden na de geboorte. Turkse onderzoekers stelden drachtige ratten bloot aan 3,5 GHz, de belangrijkste 5G-frequentie in Europa. De hoeveelheid straling in de baarmoeder was heel laag. Toch hadden de jongen op volwassen leeftijd duidelijke schade aan de nieren en significant meer DNA-breuken. Hoe langer de blootstelling tijdens de dracht, hoe groter de schade.

Gelenli Dolanbay e.a., Histochemistry and Cell Biology, 2026

Hart van de baby en vroeggeboorte. Een systematische review van 20 studies bij mensen (Cornell, Columbia en Johns Hopkins) naar mobiel gebruik tijdens de zwangerschap. Wat blijkt? De meest consistente signalen zijn veranderingen in de hartfunctie van de foetus en de pasgeborene, en een hoger risico op vroeggeboorte. De onderzoekers adviseren zwangere vrouwen de telefoon weg te houden van de buik, via de luidspreker of een bedrade oortelefoon te bellen en vliegtuigmodus te gebruiken als de telefoon niet nodig is.

Wang e.a., Journal of Exposure Science & Environmental Epidemiology, 2026

Ontwikkeling van het brein. Een overzicht van 65 dierstudies naar Wi-Fi-straling vóór en kort na de geboorte vond aanwijzingen voor effecten op leren, geheugen en angstgedrag. Het mechanisme: oxidatieve stress en een verstoorde aanleg van verbindingen tussen hersencellen. Een Indiase review naar kinderen en zwangere vrouwen komt tot een vergelijkbare conclusie: de huidige normen dekken alleen opwarming af, niet de langetermijneffecten tijdens de ontwikkeling.

Ezgin, 2026 · Dogra e.a., Frontiers in Public Health, 2026

De vader telt ook mee

Een van de opvallendste nieuwe studies komt uit China. Mannelijke muizen werden 20 weken lang blootgesteld aan Wi-Fi-straling (2,4 GHz), op een niveau dat in de buurt ligt van wat als veilig geldt. Daarna kregen ze nakomelingen met onbestraalde vrouwtjes.

• De vaders hadden minder sperma en meer misvormde zaadcellen.
• Bij de nakomelingen werkte de placenta minder goed en bleef de foetus achter in groei.
• In de placenta werden epigenetische veranderingen gevonden: schakelaars op het DNA die bepalen welke genen aan of uit staan. Mannelijke nakomelingen werden het hardst getroffen.

Met andere woorden: straling bij de vader kan doorwerken in de volgende generatie.

Wang e.a., Ecotoxicology and Environmental Safety, 2026

Vruchtbaarheid: steeds meer bewijs

Rond mannelijke vruchtbaarheid groeit het bewijs het snelst. Al eerder concludeerden door de WHO zelf bestelde reviews met "hoge zekerheid" dat straling de vruchtbaarheid van proefdieren aantast. In deze update komen daar weer nieuwe studies bij.

• 88 studies op een rij. Een Iraanse systematische review vond dat straling bij ratten en muizen de spermakwaliteit verlaagt, de aanmaak van zaadcellen verstoort, DNA-schade in de testes geeft en hormonen verandert. Oxidatieve stress is het belangrijkste mechanisme. Naderi e.a., Reproductive Toxicology, 2026
• 5G-frequenties: minder sperma, minder zwangerschappen. Ratten die 60 dagen 7 uur per dag werden blootgesteld aan 3,5 GHz of 24 GHz hadden duidelijk minder en minder beweeglijk sperma. Er waren minder zwangerschappen, minder levendgeborenen, aangeboren afwijkingen en een lager geboortegewicht. Er werd een continu signaal gebruikt, dus geen echt 5G-signaal. Hairulazam e.a., Indian Journal of Medical Research, 2026
• Libido en hormonen. Dezelfde onderzoeksgroep zag veranderd paringsgedrag en verschoven testosteron- en oestrogeenwaarden, bij stralingsniveaus die honderden keren onder de Amerikaanse limiet lagen. Hairulazam e.a., IJMS, 2026
• Een gewone Wi-Fi-router op 20 centimeter. Na 60 dagen was de hormoonhuishouding tussen hersenen en testes verstoord en daalde het testosteron in de testes. Vijay e.a., IJMS, 2026
• Wi-Fi beschadigt testes én nieren. Meer oxidatieve schade, minder sperma en testosteron, en zichtbare weefselschade. Co-enzym Q10 beperkte de schade gedeeltelijk. Mousapour e.a., 2026
• Jonge ratten en een 4G-telefoon. Ratten in de puberteit, anderhalf uur per dag naast een 4G-telefoon, hadden minder hormoonproducerende cellen en minder kiemcellen in de testes. Juist in de puberteit is dat orgaan volop in ontwikkeling. Ramalingam & Somanath, Anatomy & Cell Biology, 2026

Op basis van al dit dieronderzoek berekenden toxicoloog Ronald Melnick (oud-onderzoeker van het Amerikaanse National Toxicology Program) en Moskowitz eerder dit jaar welke limiet de vruchtbaarheid echt beschermt. Die uitkomst: de huidige norm voor het hele lichaam is 8 tot 24 keer te hoog.

Melnick & Moskowitz, Environmental Health, 2026

De "geruststellende" studies onder de loep

Tegenover al deze bevindingen staat een handvol studies dat steeds weer wordt aangehaald om te laten zien dat er niets aan de hand is. Twee daarvan zijn in deze update kritisch doorgelicht.

Het Deense telefooncohort. Dit is een van de meest geciteerde studies om te laten zien dat mobiel bellen geen hersentumoren geeft. De WHO, de EU en nationale gezondheidsraden leunen er zwaar op. Lennart Hardell en Michael Nilsson zochten uit hoe de studie in elkaar zit. Wat blijkt?

• Alleen privéabonnees van vóór 1996 telden als "blootgesteld".
• Ruim 200.000 zakelijke abonnees, vaak de grootste bellers, werden ingedeeld als "niet-blootgesteld". Dat gold ook voor iedereen die na 1995 een telefoon nam, en voor gebruikers van draadloze DECT-telefoons.
• Er is geen enkele informatie over hoeveel iemand werkelijk belde.

De controlegroep zat dus vol met mensen die wél belden. Dan kun je geen verschil meer vinden, ook als dat er is. Tegelijk laten de Scandinavische kankerregisters juist een stijging zien van tumoren in hersenen en zenuwstelsel in Denemarken. De conclusie van Hardell en Nilsson: de studie is wetenschappelijk ondeugdelijk en zegt niets over de risico's van mobiel bellen. Toch speelde ze in de WHO-review van 2024 een hoofdrol.

Hardell & Nilsson, Archives of Internal Medicine Research, 2026

De Japans-Koreaanse kankerstudies. In 2018 vond het Amerikaanse National Toxicology Program (NTP) dat straling van mobiele telefoons bij ratten kanker veroorzaakt: tumoren in het hart en de hersenen. Japan en Korea deden het onderzoek over en vonden niets. Dat wordt sindsdien gebracht als "de NTP-studie is niet herhaald". Melnick, Moskowitz en Paul Héroux keken naar de opzet:

• Minder dieren per groep, dus minder kans om een effect te vinden.
• Slechts één blootstellingsgroep in plaats van drie. Een verband tussen dosis en effect kun je zo niet aantonen. Internationale richtlijnen (FDA, OESO) schrijven minimaal drie doses voor.
• Een lagere dosis dan bij het NTP.
• De projectleider is lid van ICNIRP, de organisatie die de huidige normen opstelt. Ook de begeleidingscommissie bestond grotendeels uit (oud-)leden van ICNIRP.

Een studie die zo is opgezet, is volgens de auteurs bij voorbaat in het nadeel om iets te vinden. Ze kan het NTP-onderzoek dan ook niet weerleggen. Opvallend genoeg zijn de tumoren die het NTP vond (gliomen en schwannomen) precies dezelfde soorten die vaker voorkomen bij mensen die veel mobiel bellen.

Melnick, Moskowitz & Héroux, Environmental Health, 2026

En de studies zonder effect?

Die zitten er ook tussen, en die horen erbij. In deze update gaat het om een handvol. De twee meest besproken zijn Franse proeven waarbij gezonde jonge volwassenen één keer zo'n 25 minuten werden blootgesteld aan 5G-achtige straling. Er werd geen effect gevonden op de hartslag en de huidgeleiding.

Dat is iets heel anders dan een kind dat elke dag, jarenlang, slaapt in een kamer met een router of naast een telefoon. De studies die wél effecten vinden, kijken vrijwel allemaal naar herhaalde blootstelling over weken tot maanden. Daar zit het verschil.

Wat betekent dit voor jou als ouder?

Paniek helpt niemand. Maar wegkijken ook niet. De overheid gaat dit niet voor je regelen, dat is wel duidelijk. Geld, macht en vooruitgang wegen daar zwaarder dan de gezondheid van onze kinderen. Gelukkig kun je thuis zelf al veel doen:

• Router niet in de kinderkamer, en zet de Wi-Fi 's nachts uit. De meeste routers hebben daar een tijdschakelaar voor.
• Geen telefoon of tablet in bed. Vliegtuigmodus aan bij gamen of filmpjes kijken die al gedownload zijn.
• Telefoon niet in de broekzak, zeker niet bij jongens in de puberteit.
• Zwanger? Houd de telefoon weg van je buik en bel via de luidspreker of een bedrade oortelefoon.
• Afstand is je beste vriend. De sterkte van straling neemt snel af naarmate je verder van de bron zit.

Wil je weten hoeveel straling er in de kinderkamer, op school of bij de opvang is? Meten is weten. Met een goede meter, zoals de Safe and Sound Pro II waarmee ik in Deventer mat of de TriField TF2, zie je in één oogopslag waar de bronnen zitten en of je maatregelen effect hebben. Je vindt ze bij straling meten.

Vind je dit allemaal onzin? Neem dan eens een kijkje op de pagina Wetenschap over straling, waar wetenschappers aan het woord komen over de gevolgen van straling. De volledige bibliotheek van Joel Moskowitz staat op saferemr.com.