Vervuilde elektriciteit: datacenters veranderen de elektriciteitsvoorziening en de leefomstandigheden van zieken.

Vertaald uit het Duits, oorspronkelijk verschenen op TKP.at (16 oktober 2026)
Dirty electricity is een zwaar onderschat probleem m.i.

Vervuilde elektriciteit: datacenters veranderen de elektriciteitsvoorziening en maken omwonenden ziek.

De enorme uitbreiding van AI-datacenters verandert niet alleen de hoeveelheid verbruikte elektriciteit, maar ook de kwaliteit ervan. Wat in de technische literatuur "vuile elektriciteit" wordt genoemd – hoogfrequente spanningsvervormingen en harmonischen op het 50/60 Hz-net – wordt massaal gegenereerd door de niet-lineaire belastingen van deze faciliteiten en teruggevoerd naar het openbare net.
Was „vuile elektriciteit“
De elektriciteit uit het stopcontact in Europa oscilleert met 50 Hertz (in de VS met 60 Hz) – een zuivere sinusgolf. "Vervuilde elektriciteit" betekent dat er hoogfrequente storingen bovenop deze zuivere grondgolf zijn gesuperponeerd – snelle spanningspieken en vervormingen die zich manifesteren als ruis op het net.

Deze verstoringen worden transiënten en harmonischen genoemd. Ze treden op wanneer apparaten geen gelijkmatige stroom afnemen, maar in korte, scherpe pulsen – zogenaamde niet-lineaire belastingen. Voorbeelden zijn:
• Schakelende voedingen (in elke computer, oplader, elke led)
• Omvormers voor zonne-energiesystemen
• UPS-systemen (ononderbroken stroomvoorziening)
• Snelheidsgeregelde motoren en koelsystemen
In een normaal huishouden heeft dit een gematigd effect. Een datacenter is echter iets heel anders.
Waarom datacenters anders zijn
Een modern datacenter verbruikt stroom via tienduizenden schakelende voedingen tegelijk – elk een kleine, niet-lineaire belasting. Voeg daar nog enorme UPS-batterijsystemen en variabele koeling aan toe. Het resultaat: de hele faciliteit gedraagt zich als één gigantische bron van storingen.
De doorslaggevende factor is de verhouding tussen stroomverbruik en energieverbruik. Een eengezinswoning verbruikt doorgaans slechts enkele kilowatts. Een groot AI-datacenter daarentegen verbruikt megawatts tot gigawatts – dat is 10.000 tot een miljoen keer het aangesloten vermogen van een woning. Wanneer een dergelijke faciliteit storingen teruglevert aan het elektriciteitsnet, gebeurt dit niet lokaal, maar in de gedeelde infrastructuur waarop ook woongebouwen zijn aangesloten.
Fysiek gezien is dit begrijpelijk: harmonischen planten zich voort langs de geleiders waaraan alles is verbonden. En ze heffen elkaar niet zomaar op – in tegenstelling tot wat men zou hopen – maar kunnen zich ophopen in de neutrale geleider, waardoor de geleiders en transformatoren verder opwarmen.
De industrie erkent dit nu zelf. Een planningshandleiding voor datacenters wijst er expliciet op dat de gegenereerde harmonische vervorming zich kan verspreiden naar alles wat op dezelfde elektrische infrastructuur is aangesloten ( Data Center Frontier, Harmonic Distortion in Data Centers ). En een brancheartikel van het Uptime Institute erkent dat de belasting van klanten de stroomkwaliteit voor hun buren kan verstoren ( Uptime Institute Journal, 2025 ).
Dit is de industrie die haar eigen natuurkunde beschrijft.
Wat de meetgegevens laten zien
De belangrijkste dataset is niet afkomstig uit onderzoek, maar uit de journalistiek. In december 2024 publiceerde Bloomberg News een analyse van 770.000 sensoren voor stroomkwaliteit in Amerikaanse huizen, geproduceerd door Whisker Labs , in vergelijking met de locaties van ongeveer 1.500 datacenters.
De sensoren meten de totale harmonische vervorming (THD) – het aandeel van de vervorming in de totale golfvorm. Volgens de IEEE-norm is een THD van meer dan 8% schadelijk voor apparaten. Bloomberg ontdekte het volgende:
• Meer dan driekwart van de sterk vertekende metingen in het hele land bevonden zich binnen een straal van 80 kilometer van een groot datacenter.
• Meer dan de helft van de huishoudens met de slechtste elektriciteitskwaliteit bevond zich binnen een straal van 35 kilometer.
• De meest betrouwbare metingen werden doorgaans verkregen bij huishoudens die zich op minstens 140 kilometer afstand van een groot datacenter bevonden.
• Naar schatting 3,7 miljoen Amerikanen wonen in de zwaarst getroffen gebieden.
Eén bevinding springt eruit: in Loudoun County, Virginia – het centrum van de Amerikaanse datacenterindustrie met een capaciteit van duizenden megawatt – was het percentage sensoren dat de drempel van 8% overschreed meer dan vier keer zo hoog als het landelijk gemiddelde. Rond een nabijgelegen, recent geopend datacenter overschreed zelfs 78% van de sensoren de limiet.
Twee details zijn bijzonder belangrijk:
1. De slechtste resultaten werden 's nachts behaald , wanneer datacenters een groter deel van het totale verbruik voor hun rekening nemen, terwijl iedereen slaapt.
2. Bloomberg onderzocht zonnepanelen als mogelijke verklaring en concludeerde dat deze het patroon niet verklaarden. Energiebedrijven trokken de bevindingen in twijfel, maar sensoren in dezelfde buurten bevestigden ze herhaaldelijk.
Ter context: Bloomberg onderzocht het effect op apparaten – oververhitte huishoudelijke apparaten, ratelende koelkastmotoren, flikkerende lampen, verhoogd brandrisico tijdens spanningspieken en miljarden dollars aan schade aan huishoudelijke en netwerkelektronica. Het gezondheidsaspect maakte geen deel uit van de analyse.
Wat er uit de datacenters zelf komt
Bloomberg liet zien hoeveel elektriciteit er daadwerkelijk bij huishoudens terechtkomt. Een recentere studie toont aan hoeveel er in de centrales zelf wordt opgewekt.
Een studie die in 2026 werd gepubliceerd (IEEE) plaatste een magnetometer in de serverruimte van een klein computercentrum van een universiteit – 250 servers op ongeveer de helft van hun capaciteit, niets vergeleken met wat er voor AI wordt gebouwd – en registreerde het magnetische veld gedurende een maand.
Het veld zelf was zwak (ongeveer 0,5 microtesla), maar sterk vervormd:
• Gemiddelde dagelijkse vervorming: 36%
• Wat betreft de werkuren: 65%
• In 41 gevallen per maand: bovendien was er in één geval sprake van een verstoring tot wel 330% — de "verstoring" was drie keer groter dan het signaal.
Ter vergelijking: hetzelfde meetinstrument in een kantoor in hetzelfde gebouw mat gedurende de dag 5-7%.
Ook hier waren de auteurs alleen maar bezorgd over de bescherming van de apparatuur. Maar de afbeelding laat duidelijk zien: de elektriciteit in dergelijke systemen is vele malen vervuilender dan in een normaal gebouw.
De blinde vlek: wat niemand meet.
Netbeheerders meten doorgaans alleen harmonischen tot ongeveer 2-3 kHz (zoals ook vermeld door Bloomberg en de studie uit 2026). Gezondheidsgerelateerd onderzoek naar vervuilde elektriciteit richt zich echter op hogere frequenties, rond 4-100 kHz – precies het bereik waarin schakelende voedingen de meeste straling uitzenden.
Dit frequentiebereik valt binnen de zogenaamde "supraharmonische" band (2–150 kHz). Deze band wordt echter bijna nooit in het netwerk gemeten. Een onderzoek uit 2023 (IEEE) toonde aan dat datacenters ook in deze hogere frequentiebereiken uitzenden ( IEEE 2023: Emissions from Data Centers in the 4–100 kHz Range ).
Met andere woorden, er is een frequentiebereik waarin de bestudeerde gezondheidseffecten optreden, en praktisch niemand houdt dit in de gaten. Dit is een gedocumenteerde lacune in de meting.
Wat gezondheidsonderzoek wel en niet zegt.
Er is onderzoek dat een verband legt tussen vervuilde elektriciteit en gezondheidsproblemen.
De bekende onderzoeken:
• Havas et al. (2008) onderzochten drie scholen in Minnesota en vonden correlaties tussen de kwaliteit van de stroomvoorziening en het welzijn van leraren en het gedrag van leerlingen ( PubMed: Power quality affects teacher wellbeing and student behavior ).
• Milham & Morgan (2008) ontdekten een verhoogd aantal kankergevallen onder leraren op een school in Californië in verband met hoogfrequente spanningspieken ( PubMed: Een nieuwe meetmethode voor elektromagnetische blootstelling ).
[16-10-2026 18:51] Erik Leemkuil in reply to Chantal:
> https://tkp.at/2026/10/16/dirty-electricity-rechenzentren-veraen...
• Hillman et al. (2013) onderzochten 1705 koeien op 12 melkveebedrijven en ontdekten dat de melkproductie afnam in verband met transiënten en harmonischen op de elektriciteitsleidingen — en dat de verstoring afkomstig was van de voedingsleidingen, niet van de bedrijven zelf ( PubMed: Relationship of electric power quality to milk production ).
Dit zijn echte bevindingen. Maar ze hebben beperkingen: kleine steekproefgroottes, ecologische correlaties in plaats van gecontroleerde experimenten, en gevoeligheid voor verstorende factoren.
Er bestaat een systematische review over hoogfrequente spanningspieken die deze literatuur kritisch onderzoekt: de Vocht & Olsen (2016) ( PubMed: Systematic Review of the Exposure Assessment and Epidemiology of High-Frequency Voltage Transients ). Hun conclusie: De blootstellingsbeoordeling in deze studies is methodologisch zwak en de epidemiologische basis is mager. Kortom: De studies tonen een mogelijk verband aan, maar bewijzen geen causaliteit.

───

Samenvattend:

Stelling
Status

Datacenters genereren een hoge harmonische vervorming.
Gedocumenteerd (meettechnologie, de industrie erkent het)

Deze vervorming bereikt ook nabijgelegen woongebouwen.
Bevestigd (Bloomberg, 770.000 sensoren)

Het frequentiebereik dat relevant is voor de gezondheid wordt nauwelijks gecontroleerd.
Gedocumenteerd (meetkloof gedocumenteerd)

Vervuilde elektriciteit veroorzaakt de gemelde symptomen.
Aannemelijk, maar niet bewezen (kleine studies, kritische beoordeling)

Datacenters maken bewoners ziek, met name door vervuilde elektriciteit.
Niet direct onderzocht — er ontbreekt een epidemiologische studie.

Het is niet verwonderlijk dat er tot nu toe geen onderzoek is gedaan dat bewoners in de buurt van datacenters vergelijkt met een controlegroep en daarbij 'vuile elektriciteit' als oorzaak aanwijst. Het argument berust op een reeks indirecte bewijzen: meetbare blootstelling + een plausibel mechanisme + overlappende symptomen met bekende gevoeligheid voor elektromagnetische velden. Dat is beter dan niets, maar het is geen bewijs.
Conclusie
Vervuilde elektriciteit is een reëel, meetbaar probleem dat met elk nieuw datacenter toeneemt. De industrie is zich bewust van het probleem. De meetgegevens zijn overtuigend. Het bewijs voor de gezondheidseffecten is echter nog onvolledig – en dat is precies waar inwoners zich op zouden moeten richten: er is sprake van gedocumenteerde blootstelling, een plausibel mechanisme en een schrijnende lacune in het onderzoek.
Meer informatie is te vinden in het meest recente artikel van A Midwestern Doctor:  What Is Making People Near Data Centers Sick.