Straling en kanker: wat blijkt uit de studies?

Straling en kanker: kan de straling van je mobiele telefoon, wifi of 5G kanker veroorzaken? Die vraag krijg ik bijna elke week. Officiële instanties zeggen dat er geen bewijs is. Maar wie de studies zelf leest, ziet een ander beeld. In dit artikel lees je wat de WHO in 2011 besloot, wat de grote dierstudies lieten zien, wat er bekend is over hersentumoren, prostaatkanker en darmkanker bij jongeren, en wat je zelf kunt doen.

Wat betekent het dat straling in Groep 2B staat?

In mei 2011 kwamen 31 wetenschappers uit 14 landen bijeen in Lyon, bij het kankeronderzoeksbureau van de WHO, het IARC. Hun conclusie: radiofrequente elektromagnetische velden zijn "mogelijk kankerverwekkend voor de mens", Groep 2B. Dat is de categorie waar alle straling van mobiel bellen, wifi en 5G onder valt.

De basis voor dat besluit was een verhoogd risico op glioom, een kwaadaardige hersentumor, bij gebruikers van draadloze telefoons. Ook voor het akoestisch neurinoom zagen de experts aanwijzingen. Je leest het in het persbericht van het IARC (31 mei 2011).

Sindsdien is er veel bijgekomen. Toch rekenen de normen nog steeds alleen met opwarming van weefsel. Hoe die normen tot stand komen, lees je in Normen voor straling: ICNIRP, WHO en Gezondheidsraad.

Wat blijkt uit de NTP- en Ramazzini-studies bij ratten?

Twee grote dierstudies, onafhankelijk van elkaar, vonden in 2018 hetzelfde type tumor.

• NTP (Verenigde Staten, 2018). Het National Toxicology Program van de Amerikaanse overheid deed ruim tien jaar onderzoek, voor 30 miljoen dollar, naar 2G- en 3G-straling. Wat blijkt: bij mannelijke ratten "duidelijk bewijs" voor kwaadaardige schwannomen in het hart, en "enig bewijs" voor kwaadaardige gliomen in de hersenen en tumoren in de bijnier.
• Ramazzini Instituut (Italië, 2018). Falcioni en collega's stelden 2.448 ratten bloot aan een 1,8 GHz-veld zoals dat van een zendmast: 19 uur per dag, van voor de geboorte tot hun natuurlijke dood. Bij 50 V/m zagen ze bij de mannetjes een significante toename van schwannomen in het hart. Bij de vrouwtjes nam het aantal kwaadaardige gliomen toe, al was dat niet significant (Environmental Research, 2018).

Twee laboratoria, twee opzetten, één uitkomst: dezelfde zeldzame tumor in het hart. Dat is geen toeval meer. In 2025 publiceerden Mevissen en collega's in Environment International een systematische review, in opdracht van de WHO, van 52 geselecteerde dierstudies. Wat blijkt: zij beoordelen de zekerheid van het bewijs voor hartschwannomen en gliomen bij ratten als hoog. Het Duitse stralingsbureau BfS plaatste er meteen kritiek bij. Het patroon is bekend.

Waarom deze studies de hele discussie over "alleen opwarming" onderuit halen, lees je in het verschil tussen thermische en niet-thermische effecten.

Geeft mobiel bellen een hersentumor?

Bij mensen kijk je naar wie een hersentumor krijgt en hoe die persoon belde. De Zweedse oncoloog Lennart Hardell doet dat al tientallen jaren.

In een gepoolde analyse van twee Zweedse studies vergeleken Hardell en Carlberg 1.498 mensen met een kwaadaardige hersentumor met 3.530 controlepersonen (Pathophysiology, 2014). Wat blijkt uit dit onderzoek:

• Mobiel bellen gaf een 30% hoger risico op glioom.
• Na meer dan 25 jaar gebruik was het risico drie keer zo hoog.
• Het risico was het hoogst aan de kant van het hoofd waar mensen de telefoon vasthielden.
• Ook de draadloze huistelefoon (DECT) gaf een verhoogd risico, vooral bij wie voor zijn twintigste begon.

Een meta-analyse van Yang en collega's in PLoS ONE (2017) bundelde de beschikbare studies. Bij tien jaar of langer gebruik was het risico op glioom 44% hoger, en bij gebruik aan dezelfde kant van het hoofd 46% (Yang e.a., 2017).

Het glioblastoom is de meest agressieve vorm van glioom (WHO graad IV) en de meest voorkomende primaire hersentumor. Precies het type tumor waar deze studies naar kijken. Wat straling verder met je hersenen doet, van concentratie tot geheugen, lees je in Straling en je hersenen: geheugen, dementie en Alzheimer.

Waarom stijgt kanker bij jongeren, zoals darmkanker?

In 2022 verscheen in Nature Reviews Clinical Oncology een overzicht van Ugai en collega's van het Brigham and Women's Hospital in Boston: "Is early-onset cancer an emerging global epidemic?" Met data uit 44 landen laten ze zien dat kanker onder de 50 jaar sterk toeneemt, onder meer borst-, darm-, nier-, slokdarm-, lever- en alvleesklierkanker. De onderzoekers noemen voeding, overgewicht, leefstijl en het microbioom. Radiofrequente straling noemen ze niet.

Leg je de lijst van stijgende kankersoorten naast elkaar, dan valt iets op. Borst, darm en nier staan in die lijst. Ook prostaat- en schildklierkanker nemen toe. Dat zijn organen waar de telefoon dichtbij zit. Tegen je hals tijdens het bellen, in je borstzak, en de rest van de dag in je broekzak.

Bij darmkanker is de verschuiving opvallend. Het was vroeger een ziekte van vijftigplussers. Nu krijgen steeds meer mensen tussen 20 en 39 jaar de diagnose, en steeds vaker in het rectum, het laatste stuk van de dikke darm. Juist het deel dat het minst met de vertering te maken heeft.

Epidemioloog De-Kun Li van Kaiser Permanente in Californië legde dezelfde verbinding. Hij stelt dat de straling van een smartphone in de voor- of achterzak het rectum en het laatste deel van de dikke darm bereikt, precies waar de stijging het grootst is. Hij noemt die hypothese "plausibeler dan elke andere hypothese die er nu ligt" (Microwave News, 2019). Volgens de American Cancer Society hebben mensen geboren rond 1990 in hun twintiger jaren vier keer zoveel kans op endeldarmkanker als mensen geboren rond 1950.

Is er een verband tussen prostaatkanker en je telefoon?

Begin jaren negentig kregen in Nederland zo'n 4.000 mannen per jaar prostaatkanker. In 2024 waren dat er 15.212. En ook hier worden de patiënten jonger. Waar draagt een man zijn telefoon? Juist: in zijn broekzak.

Zhang en collega's volgden in de Britse UK Biobank 431.861 volwassenen gemiddeld bijna elf jaar (Cancer Epidemiology, Biomarkers & Prevention, 2023). Als gebruiker telde iedereen die minstens één keer per week belde. Een grove maat, want de broekzak meet je er niet mee. Toch blijkt: mannen die mobiel belden, hadden 19% meer kans op prostaatkanker, en hoe langer ze een mobiel gebruikten, hoe hoger het risico. In 2025 publiceerden Hardell en Carlberg een studie in het Fortune Journal of Health Sciences: het risico op prostaatkanker nam toe na meer dan tien jaar of meer dan 2.000 uur gebruik van mobiele en draadloze telefoons.

Op de sites van KWF, kanker.nl, IKNL en de Prostaatkankerstichting staat er geen woord over. Op de prostaatkankerpagina van KWF zit zelfs een opa met zijn kleindochter stralend achter een iPhone. Ik vraag niet om paniek. Wel om het voorzorgsbeginsel: waarschuw mensen.

Waarom pleiten wetenschappers voor Groep 1?

Steeds meer wetenschappers en artsen vinden Groep 2B te zwak.

• Miller, Morgan, Udasin en Davis (2018) zetten in Environmental Research alle kankeronderzoek na het IARC-besluit op een rij. Hun conclusie: radiofrequente straling hoort in Groep 1, kankerverwekkend voor de mens.
• Hardell en Carlberg kwamen op basis van hun Zweedse data tot dezelfde conclusie.
• De International EMF Scientist Appeal, ondertekend door wetenschappers uit veel verschillende landen, stelt dat nationale en internationale gezondheidsorganisaties de gevolgen van chronische blootstelling negeren.

De officiële instanties bewegen de andere kant op. Het Franse ANSES sprak in 2013 nog van een "mogelijk risico". In november 2025 meldde het dat de studies "geen verband aantonen" tussen straling en kanker. Opvallend: in hetzelfde advies raadt ANSES wel aan om gesprekken kort te houden, handsfree te bellen en de telefoon niet tegen het lichaam te dragen, vooral bij kinderen en jongeren (DegroupTest, 26 november 2025). Geen verband, maar wel voorzichtig zijn?

Ook in Nederland komt er beweging. De Nederlandse oncoloog dr. M. van Tilburg legt in een korte video uit dat artsen steeds meer openstaan voor stralingsproblematiek. Hij noemt een onderzoek waaruit bleek dat in Nederland nog geen 20% van de huisartsen straling meeneemt als mogelijke oorzaak. In Oostenrijk is dat 95%. Meer over artsen die de gevolgen onderkennen, lees je in Steeds meer artsen onderkennen de gevolgen van straling, en een overzicht van de wetenschap vind je op wetenschap over straling.

Wat kun je doen?

Kanker heeft altijd meerdere oorzaken. Maar je blootstelling aan straling kun je zelf flink verlagen. Dat begint bij je telefoon.

1. Niet in je broekzak of bh. Draag je telefoon in een tas of jaszak, niet op je lijf.
2. Afstand bij het bellen. Bel op de luidspreker of met een bedrade headset. Elke centimeter telt.
3. Vliegtuigstand 's nachts, en de telefoon niet naast je kussen. Gebruik een gewone wekker.
4. Niet bellen bij slecht bereik, in de auto of de trein. Dan zendt je telefoon op hoger vermogen. Kijk ook naar de SAR-waarde van je telefoon.
5. Kinderen extra beschermen. Zij absorberen meer en hebben nog een heel leven voor zich. Zie Straling en kinderen.
6. Meet je huis. Met de TriField TF2 zie je hoe je slaapplek en werkplek ervoor staan, of laat een meting aan huis doen.
7. Dan harmoniseren. Eerst je eigen bronnen opruimen, dan harmoniseren. De MemonizerMOBILE harmoniseert de straling van je smartphone, de MemonizerCOMBI je hele woning, ook de straling van de buren en de mast. Hoe Memon getest is, lees je op werkt Memon echt?

Afschermen is een doodlopende weg, maar soms kan je niet anders. Het gaat erom je dagelijkse belasting zo laag en zo natuurlijk mogelijk te maken.

Veelgestelde vragen

Is de straling van een mobiele telefoon kankerverwekkend?

Het IARC van de WHO deelde radiofrequente straling in 2011 in als "mogelijk kankerverwekkend" (Groep 2B). Sindsdien vonden de NTP en het Ramazzini Instituut tumoren bij ratten, en pleiten wetenschappers voor Groep 1. Voorzichtig zijn is verstandig.

Wat betekent IARC Groep 2B?

Dat er beperkt bewijs is bij mensen. Voor radiofrequente straling ging het om een verhoogd risico op glioom bij gebruikers van draadloze telefoons. Groep 1 betekent "kankerverwekkend", Groep 2A "waarschijnlijk kankerverwekkend".

Geeft 5G kanker?

5G valt onder dezelfde radiofrequente straling als 2G, 3G en 4G, en dus ook onder Groep 2B. Langetermijnstudies naar 5G zelf zijn er nauwelijks. Dat is geen bewijs van veiligheid.

Wil je weten hoe jouw slaapplek en werkplek ervoor staan? Neem contact op of laat het bij je thuis meten.