Straling op de werkplek: kantoor, winkel en indoor zendmast
Straling op de werkplek is iets waar bijna niemand bij stilstaat. Toch zit je op kantoor, in de winkel of in het magazijn vaak acht uur per dag tussen de wifi-access-points, laptops, telefoons en soms zelfs een zendmast in het gebouw zelf. In dit artikel lees je waar de straling op je werk vandaan komt, wat een indoor zendmast is, waarom mensen doodmoe uit de supermarkt komen, wat de regels zeggen en wat werkgevers en werknemers zelf kunnen doen.
Waar komt de straling op kantoor vandaan?
Een modern kantoor is een stapeling van bronnen. Kijk maar eens naar het plafond: in veel kantoren hangt elke paar meter een wifi-access-point, en in een groot pand zijn het er al snel tientallen. Daar komt bij:
- Laptops, telefoons en draadloze headsets van iedereen om je heen, allemaal met wifi en Bluetooth aan.
- DECT-telefoons en hun basisstations, die continu uitzenden.
- Elektrisch verstelbare bureaus, verlengsnoeren en stekkerdozen onder je bureau: laagfrequente elektrische en magnetische velden, vlak bij je benen.
- De omvormer van de zonnepanelen: waar hangt die, en wie zit er aan de andere kant van de muur?
- Hoogspanning in de buurt: een hoogspanningslijn of een transformatorhuisje naast het pand.
In stalen gebouwen en magazijnen speelt nog iets: staal kaatst hoogfrequente straling terug. Wat binnen wordt uitgezonden, blijft daardoor binnen hangen.
Wat is een indoor zendmast?
Steeds vaker plaatsen providers een zendmast in een gebouw. Dat heet een inpandige antenne-installatie of DAS (distributed antenna system): een netwerk van kleine antennes door het hele pand, verbonden met de apparatuur van KPN, Odido of VodafoneZiggo. Bij de indoor zendmasten die ik op de kaart tegenkwam, gaat het om 1,8, 2,1 en 2,6 GHz: frequenties die goed werken binnenshuis. En dat komt bovenop de wifi die er al hangt.
Op een antennekaart herken je ze aan de rode puntjes. Bij een groot kantorencomplex in Apeldoorn zag ik het zo: een mast binnen 300 meter van het complex, en daarnaast indoor zendmasten in het gebouw zelf. Met minder vermogen dan een mast op het dak, dat klopt. Maar wel op een paar meter van de mensen die er acht uur per dag werken.
Het gebeurt ook in woonzorgcentra. Daar werken mensen niet alleen, er wonen en slapen mensen. Ouderen die dag en nacht onder een inpandige zendmast liggen.
Waarom kom je doodmoe uit de supermarkt?
Ik krijg het vaak te horen, in berichten en mailtjes: "Ik ben al niet de fitste, maar na een rondje boodschappen kom ik bekaf thuis." Dat is geen toeval. Een moderne supermarkt is vol slimme technologie:
| Slimme toepassing | Draadloze verbinding | Hoe vaak |
|---|---|---|
| Elektronische prijskaartjes | Bluetooth of eigen radioprotocollen op 2,4 GHz en onder 1 GHz | Periodiek, via access points door de winkel |
| Slimme schappen | Wifi, Zigbee | Sensoren en camera's, vaak constant |
| Zelfscan en scanner-apps | Wifi | Bij elke scan |
| Slimme verlichting | Zigbee, wifi, Bluetooth | Constant |
| Camera's en klanttracking | Wifi | Constant |
Een netwerk voor elektronische schapkaartjes kan uit duizenden draadloze labels bestaan. Daarbovenop komen de telefoons van alle klanten en de wifi van de winkel. En dat in een grote, vaak stalen hal.
Wat kun je doen? Koop klein en lokaal als dat kan: bij de boer, de slager om de hoek of een inkoopvereniging. En neem bescherming mee. Ik krijg steeds meer goede reacties op de MemonizerTRAVELFRIEND: mensen gaan weer de supermarkt in zonder er bekaf uit te komen. Liever iets kleins dat je altijd bij je draagt? Dan is er de MemonizerBODY.
Wat zeggen de regels over straling op het werk?
Voor werknemers geldt de Europese richtlijn 2013/35/EU. Die kent voor 50 Hz (het stroomnet) de volgende actieniveaus. Ter vergelijking zet ik de Europese aanbeveling voor de bevolking en de bouwbiologische richtwaarden (SBM) ernaast:
| Elektrisch veld | Magnetisch veld | |
|---|---|---|
| Werknemers, lage actiewaarde | 10.000 V/m | 1.000 µT (1.000.000 nT) |
| Werknemers, hoge actiewaarde | 20.000 V/m | 6.000 µT |
| Bevolking (EU-aanbeveling 1999/519) | 5.000 V/m | 100 µT (100.000 nT) |
| Bouwbiologie (SBM): bovengrens zwakke afwijking | 1,5 V/m (potentiaalvrij) | 100 nT |
Zie je het verschil? Een werknemer mag volgens de regels tien keer zoveel magnetisch veld krijgen als iemand thuis, en tienduizend keer meer dan de bovengrens die de bouwbiologie nog een zwakke afwijking noemt. En "werknemer" is hier iedereen die aan het werk is. Niet alleen de monteur van de netbeheerder, maar ook de secretaresse, de caissière en de magazijnmedewerker. Al deze normen volgen de ICNIRP, die alleen rekent met opwarming en directe prikkeling. Waarom ik dat achterhaald vind, lees je in Normen voor straling: ICNIRP, WHO en Gezondheidsraad.
Belangrijk voor werkgevers: de richtlijn noemt zwangere werknemers uitdrukkelijk als groep met een hoger risico, waarvoor je de maatregelen moet aanpassen. Wat is de belasting van een zwangere collega achter een elektrisch verstelbaar bureau, of naast de omvormer? Meer over dit onderwerp lees je in Straling, vruchtbaarheid en zwangerschap.
Wat is NextGEM, het EU-project voor een gezonde werkomgeving?
"Een gezonde leef- en werkomgeving onder veilige blootstellingsomstandigheden." Dat is het doel van NextGEM, het EU-project naar de gezondheidseffecten van 5G en toekomstige netwerken. Klinkt mooi. Maar kijk even mee. Volgens CORDIS, de projectdatabase van de EU:
- Het project kreeg 7,6 miljoen euro en liep van juli 2022 tot juni 2026.
- Het werd gecoördineerd door het Griekse technologie-instituut FORTH.
- Onder de deelnemers zitten drie telecombedrijven: Intracom, Telecom Italia (TIM) en FiberCop.
- Uit Nederland doen de Haagse Hogeschool, TU Delft, het RIVM en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur mee. De RDI valt onder het ministerie van Economische Zaken, niet onder Volksgezondheid.
De Haagse Hogeschool liet vrijwilligers een vest dragen met sensoren om hun dagelijkse blootstelling te meten, en keek naar mogelijke effecten op rode bloedcellen. Interessant werk. Maar zet het naast de 900 miljoen euro die de EU in de ontwikkeling van 6G steekt (zie Wat is 6G?), en je ziet waar de prioriteit ligt.
Wat doet straling met verzuim en concentratie?
Een ziek personeelslid kost geld: loon doorbetalen, vervanging zoeken en inwerken, re-integratie. Maar wat nog meer kost, sluipt erin: mensen die er wel zijn, maar minder scherp. Die aan het eind van de week op zijn. De assistente die steeds vaker hoofdpijn heeft. De collega die zich niet meer kan concentreren.
Ik zie het vaak: klachten die worden afgedaan als stress of burn-out, terwijl de werkplek midden in een stapeling van bronnen staat. Hoe je het verschil herkent, lees je in Burn-out of stralingsklachten? Tien symptomen vergeleken. Wat straling met je lichaam, je slaap en je concentratie kan doen, lees je op Gevolgen van straling.
Wat kun je doen als werkgever of werknemer?
- Meet de werkplek. Met een TriField TF2 zie je snel waar de hoge waarden zitten: bij het bureau, onder het access point, naast de omvormer. Voor een heel pand kun je mij ook laten meten.
- Ruim de eigen bronnen op. Hang access points niet recht boven bureaus, verlaag het zendvermogen en sluit vaste werkplekken aan met een netwerkkabel. Vervang DECT door een bedrade telefoon. Haal stekkerdozen en adapters weg bij de benen. Laat mensen hun telefoon niet op het bureau naast zich leggen.
- Harmoniseer wat overblijft. De indoor zendmast, de wifi van de buren in het bedrijfsverzamelgebouw en de mast op het dak zet je niet uit. Afschermen is in een kantoor een doodlopende weg. Begin bij de mensen die klachten hebben, met een MemonizerWORKSTATION op hun werkplek. Daarna kan het hele pand met een MemonizerCOMBI. Voor buitendienst, winkel en onderweg is er de MemonizerBODY. Alle producten staan in de collectie Op het werk.
Memon is dubbelblind onderzocht; hoe en met welke uitkomst, lees je op Werkt Memon echt? En je staat er niet alleen voor: meer dan 700 bedrijven werken met Memon en willen daar met naam voor uitkomen. Je vindt ze op Memon gecertificeerde bedrijven.
Wat levert het een ondernemer op?
Als ondernemer loop je niet zomaar met de meute mee. Dat begrijp ik. Daarom raad ik aan klein te beginnen: één MemonizerWORKSTATION bij die ene collega die het meest last heeft. Kijk wat het doet. Je doet die collega er een groot plezier mee, en de prijs is ongeveer wat een week uitval van een personeelslid kost.
Fiscaal ligt het simpel. Een bedrijfsmiddel van €450 of meer (exclusief btw) zet je op de balans en schrijf je af over minimaal vijf jaar. Daaronder trek je de kosten in één keer af. Overleg met je boekhouder hoe dat in jouw situatie uitpakt. Wat Memon voor bedrijven kan doen, lees je op Voor bedrijven.
Veelgestelde vragen
Hoeveel straling is er op een gemiddeld kantoor?
Dat verschilt sterk per pand. De grootste bronnen zijn meestal de wifi-access-points, DECT-telefoons, de telefoons en laptops van collega's en een eventuele indoor zendmast. Meten is de enige manier om het te weten.
Wat is een indoor zendmast?
Een zendinstallatie van een provider in een gebouw, met kleine antennes door het hele pand. Je vindt ze in grote kantoren, ziekenhuizen, winkelcentra en zelfs woonzorgcentra.
Waarom ben ik moe na het boodschappen doen?
In moderne supermarkten zitten elektronische prijskaartjes, slimme schappen, zelfscan, wifi en camera's, vaak in een stalen hal. Gevoelige mensen merken dat. Bescherming voor onderweg en kleiner, lokaal winkelen helpen.
Moet mijn werkgever rekening houden met straling?
Ja. De Europese richtlijn 2013/35/EU verplicht werkgevers de risico's van elektromagnetische velden te beoordelen, met extra aandacht voor onder meer zwangere werknemers en mensen met een pacemaker.
Kan ik een Memonizer op mijn werk gebruiken?
Ja. De MemonizerWORKSTATION is gemaakt voor één werkplek. Voor een heel pand is er de MemonizerCOMBI.
Wil je weten wat er op jouw werkplek of in jouw bedrijf speelt? Neem contact op. Ik kom graag langs om te meten, en denk met je mee over een gezonde werkplek.