Wat is 6G? En wat betekent het voor straling
Wat is 6G, en wat betekent het voor de straling om je heen? Terwijl 5G nog volop wordt uitgerold, werken de telecomindustrie en de EU al aan de volgende generatie. In dit artikel lees je wat 6G is, wanneer het komt, welke frequenties erbij horen en wat millimetergolven met je lichaam doen. Ook lees je hoe het zit met de 26 GHz-band in Nederland, waarom er straks overal antennes dichtbij komen, hoe je mmWave meet en wat je zelf kunt doen.
Wat is 6G?
6G is de zesde generatie mobiel netwerk. Bij de internationale telecomunie ITU heet het officieel IMT-2030. Het kader daarvoor is in 2023 vastgesteld. Volgens de planning van de ITU worden de technische eisen tussen 2024 en 2027 bepaald en kunnen landen en bedrijven hun technieken indienen tussen 2027 en 2029. De eerste 6G-netwerken worden dus rond 2030 verwacht.
De beloften zijn groot: snelheden richting 1 terabit per seconde, bijna geen vertraging, en alles en iedereen permanent verbonden. Om je een beeld te geven: 1 terabit is 125 gigabyte, per seconde. Binnen één seconde. Ik vraag me af wie daarop zit te wachten.
Wat 6G echt anders maakt, zijn de frequenties. De ITU heeft een apart rapport gemaakt over de technische haalbaarheid van mobiele netwerken in banden boven de 100 GHz. In de plannen en de onderzoeksprojecten gaat het over frequenties van 100 GHz tot in het sub-terahertzgebied, tot zo'n 450 GHz. Dat is vele malen hoger dan alles waar ons lichaam tot nu toe aan is blootgesteld. Hoe 5G werkt, lees je in Wat is 5G en hoe werkt 5G-straling?
Van 5G naar 6G: welke frequenties komen eraan?
| Generatie | Frequenties | Bereik van één antenne |
|---|---|---|
| 4G en 5G nu | 700 MHz tot 3,5 GHz | Honderden meters tot kilometers |
| 5G mmWave | 26 GHz en hoger (millimetergolven) | Kort, vaak tientallen meters |
| 60 GHz (wifi, last mile) | 57 tot 71 GHz | Kort, door absorptie in zuurstof |
| 6G | 100 GHz tot sub-THz | Enkele meters tot tientallen meters |
Millimetergolven (mmWave) zijn frequenties tussen 30 en 300 GHz; de golflengte is dan 1 tot 10 millimeter. In de praktijk rekent men de 26 GHz-band van 5G er ook toe. Hoe hoger de frequentie, hoe korter het bereik en hoe makkelijker het signaal wordt tegengehouden door muren, bladeren en zelfs regen.
Komt 26 GHz ook in Nederland?
De EU heeft drie banden aangewezen voor 5G: 700 MHz, 3,5 GHz en 26 GHz. De 3,5 GHz-band is in de zomer van 2024 geveild en is inmiddels in gebruik bij KPN, Odido en VodafoneZiggo. Bij de laatste stap naar 3,5 GHz kreeg ik flink meer meldingen van mensen die slechter sliepen.
En 26 GHz? Volgens het Antennebureau is nog niet besloten of, en zo ja wanneer, deze band landelijk wordt geveild. Maar de richting is duidelijk. Het kabinet noemt de 26 GHz-band "op termijn een belangrijke frequentieband" en verwacht dat een deel ervan bestemd wordt voor lokaal mobiel gebruik: denk aan bedrijventerreinen, havens, stadions en stations. De 26 GHz-band komt er dus. De vraag is alleen wanneer en waar het eerst.
Waarom komen er straks overal antennes dichtbij?
Hoge frequenties hebben een kort bereik. Er wordt hard gewerkt om het bereik van een 6G-signaal op te rekken naar zo'n 10 meter. Ik heb eens uitgerekend wat dat betekent voor een stad als Amsterdam:
- Met een bereik van 10 meter heb je ongeveer 2.500 antennes per vierkante kilometer nodig.
- Binnen de ring van Amsterdam komt dat neer op zo'n 187.500 zenders.
- Op de Dam alleen al zouden er zo'n 50 moeten staan, en op drukke momenten nog meer.
- Een huidige small cell verbruikt rond de 50 watt. 187.500 van die antennes verbruiken samen zo'n 82 GWh per jaar. Dat is het stroomverbruik van ruim 30.000 huishoudens.
Dat zijn geen zendmasten op een flat meer, maar antennes in lantaarnpalen, abri's, gevels en straatmeubilair. Op een paar meter van je slaapkamerraam. Hoeveel straling je nu al binnen krijgt van een mast in de buurt, lees je in 5G Zendmast in de buurt: hoeveel straling krijg je binnen?
Wat doen millimetergolven met je lichaam?
Millimetergolven dringen niet diep in je lichaam. Ze worden vooral opgenomen in je huid. Dat klinkt geruststellend, maar je huid is geen dode verpakking. Er zitten zenuwuiteinden, bloedvaten, immuuncellen en miljoenen zweetkanalen in.
Je zweetkanalen als antennes
Yuri Feldman en collega's van de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem publiceerden in 2008 in Physical Review Letters een opvallend onderzoek. Wat blijkt uit dit onderzoek: de zweetkanalen in je huid zijn spiraalvormige buisjes, gevuld met geleidend vocht, die zich in het millimeter- en submillimetergebied gedragen als kleine spiraalantennes. De reactie van de huid op deze frequenties hing samen met hoe actief het zweetsysteem was, en met stress: hartslag en bloeddruk. Precies de frequenties waar 6G naartoe gaat.
60 GHz en zuurstof
De 60 GHz-band wordt sterk geabsorbeerd door zuurstof. Rond 60 GHz ligt een absorptiepiek van ongeveer 15 dB per kilometer; bij 64 tot 71 GHz is dat veel minder. Voor de techniek is dat lastig: de signalen moeten krachtiger om erdoorheen te komen. Toch wordt juist 60 GHz gebruikt, omdat iedereen deze band zonder vergunning mag gebruiken. Ubiquiti en MikroTik leveren 60 GHz-routers en draadloze straatverbindingen, en ook veel VR-brillen werken ermee. Wat 60 GHz doet met de zuurstof in je eigen lichaam, is nauwelijks onderzocht. Juist dat vind ik reden om voorzichtig te zijn.
Wat blijkt uit onderzoek naar 26 GHz?
Naar frequenties boven de 100 GHz is nog geen onderzoek gedaan bij mensen die er langdurig aan worden blootgesteld. Naar 26 GHz zijn een handvol studies gedaan. De belangrijkste:
- Michelant e.a., INERIS (Frankrijk), 2025 en 2026, Environmental Research. Gezonde vrijwilligers kregen in een afgeschermde ruimte 26,5 minuten een 5G-signaal op 26 GHz, met 2 V/m bij het hoofd. Gemeten werden hersengolven (EEG) en stresshormonen in speeksel. Wat bleek: geen verschil tussen echte en nepblootstelling.
- Sannino e.a., CNR (Italië), 2025, Scientific Reports. Menselijke neuroblastoomcellen (SH-SY5Y, een tumorcellijn) werden 3 uur blootgesteld aan 26,5 GHz. De uitkomst: geen effect op celdeling en DNA-schade. Deze studie is gefinancierd door het EU-project NextGEM.
Maar kijk wat er getest is. Een half uur. Gezonde jonge mensen. Een tumorcellijn die zich niet gedraagt als een gezonde lichaamscel. En dan de conclusie dat 26 GHz veilig is voor iedereen, dag en nacht, jaren achter elkaar. Bij metingen aan huis zie ik juist dat klachten ontstaan door langdurige, gepulste blootstelling, en dat sommige mensen veel gevoeliger zijn dan anderen. Dat test je niet in 26 minuten.
Ter vergelijking: de normen in Europa zijn gebaseerd op de ICNIRP-richtlijnen van 2020, die gelden tot 300 GHz. In Frankrijk, waar deze studies zijn gedaan, mag de veldsterkte voor deze frequenties volgens de toezichthouder ANFR oplopen tot 61 V/m. Dertig keer meer dan in de studies. Waarom ik die normen achterhaald vind, lees je in Normen voor straling: ICNIRP, WHO en Gezondheidsraad.
Hoeveel geeft de EU uit aan 6G, en hoeveel aan je gezondheid?
Hier schrik je echt van. Horizon Europe, het onderzoeksprogramma van de EU, heeft een budget van ruim 95 miljard euro voor 2021 tot 2027. Daaronder valt de Smart Networks and Services Joint Undertaking, die de Europese ontwikkeling van 6G aanstuurt: 900 miljoen euro EU-geld, en het bedrijfsleven legt minstens hetzelfde bedrag in.
Daartegenover staat NextGEM, het EU-project dat de gezondheidseffecten van nieuwe blootstellingen moest onderzoeken. Volgens CORDIS kreeg het 7,6 miljoen euro, liep het van juli 2022 tot juni 2026 en werd het gecoördineerd door het Griekse onderzoeksinstituut FORTH. Minder dan één procent van het 6G-budget. In het consortium zitten ook telecombedrijven. Meer over NextGEM lees je in Straling op de werkplek.
Waarom investeert defensie in mmWave?
Millimetergolven zijn niet alleen voor je telefoon. Defensie gebruikt ze al langer voor radar, elektronische oorlogsvoering (storen en tegenstoren), datalinks en satellietcommunicatie. Volgens dB Control (2024) werkt het Amerikaanse defensieonderzoeksbureau DARPA aan digitale antennes in het gebied van 18 tot 50 GHz, en gebruikt het Amerikaanse leger 60 GHz voor communicatie op commandoposten. De oorlog in Oekraïne heeft die ontwikkeling versneld.
Waarom vind ik dat belangrijk? Omdat het laat zien dat dit krachtige, gerichte technieken zijn. Dezelfde bundeltechniek (beamforming) zit in 5G-antennes en straks in 6G. En het laat zien hoeveel belangen er spelen. Satellieten gaan ook die kant op: Starlink gebruikt de Ku- en Ka-band. Lees daarover Starlink en satellieten: straling uit de ruimte.
Hoe meet je mmWave en 26 GHz?
De TriField TF2 meet tot ongeveer 6 GHz, de Safe and Sound Pro II tot 8 GHz. Millimetergolven zie je daar niet mee. Daarvoor heb je de Safe and Sound Pro I mmWave nodig. Die meet van 20 tot 40 GHz, dus precies het gebied van 26 GHz, de 28 GHz-band en de Ka-band van satellieten. Wil je ook de gewone 4G-, 5G- en wifistraling meten, combineer hem dan met de Safe and Sound Pro II. Liever dat iemand het voor je doet? Vraag een meting aan huis aan.
Wat kun je doen?
- Meet je huis. Begin met je slaapkamer. Weet wat er binnenkomt, van buiten en van binnen.
- Ruim je eigen bronnen op. Wifi 's nachts uit, de telefoon niet naast je bed, geen 60 GHz-router of VR-bril als het niet hoeft. Tips vind je in Wifi-straling: wat doet het en hoe beperk je het?
- Let op wat er in je straat verschijnt. Nieuwe kastjes in lantaarnpalen of aan gevels? Zoek ze op en vraag ernaar bij je gemeente.
- Harmoniseer wat je niet kunt uitzetten. Een mast in de straat of straks een small cell voor de deur zet je niet uit. Afschermen is een doodlopende weg, zeker als de straling van alle kanten komt; lees waarom in Afschermen tegen 5G straling. Ik kies voor een MemonizerCOMBI in het stopcontact voor de hele woning, en een MemonizerMOBILE op je telefoon. Memon haalt de straling niet weg, maar harmoniseert haar. Hoe dat is onderzocht, lees je op Werkt Memon echt?
Meer over je mogelijkheden lees je op Beschermen tegen 5G-straling. Wat er al bekend is over de gezondheidseffecten van 5G, lees je in Is 5G schadelijk?
Veelgestelde vragen
Wanneer komt 6G?
De ITU verwacht de eerste 6G-netwerken rond 2030. De technische eisen worden tot 2027 bepaald en daarna worden de technieken getest en goedgekeurd.
Welke frequenties gebruikt 6G?
Naast bestaande banden kijkt men naar frequenties boven de 100 GHz, tot in het sub-terahertzgebied. Dat zijn frequenties met een heel kort bereik, waardoor er veel meer antennes nodig zijn.
Is 26 GHz al in gebruik in Nederland?
Nog niet voor landelijke 5G-netwerken. Het Antennebureau meldt dat nog niet is besloten of en wanneer de band landelijk wordt geveild. Het kabinet verwacht wel dat een deel voor lokaal gebruik wordt bestemd.
Kan ik 6G of mmWave meten met een TriField TF2?
Nee. De TF2 meet tot ongeveer 6 GHz. Voor 20 tot 40 GHz heb je de Safe and Sound Pro I mmWave nodig.
Is 6G gevaarlijker dan 5G?
Dat weet niemand, en dat is precies het probleem. Er is nog geen onderzoek naar langdurige blootstelling van mensen aan frequenties boven de 100 GHz. Wel komen de antennes veel dichter bij je te staan.
Twijfel je wat in jouw situatie het beste is, nu 5G zich uitbreidt en 6G eraan komt? Neem contact op. Ik meet graag met je mee, ook in het mmWave-gebied.